Tężec

 

Co to jest tężec?

Tężec jest ciężką, ostrą chorobą zakaźną układu nerwowego wywoływaną przez toksynę tężcową (neurotoksynę) produkowaną przez bakterie Clostridium tetani – laseczki tężca.

Bakterie te występują powszechnie w środowisku, przede wszystkim w glebie, kurzu, wodzie oraz w przewodzie pokarmowym zwierząt. Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez zanieczyszczenie rany przetrwalnikami bakterii. W przeciwieństwie do wielu innych chorób zakaźnych tężec nie przenosi się z człowieka na człowieka.

Po przedostaniu się do organizmu bakterie namnażają się w warunkach beztlenowych i produkują toksynę, która uszkadza układ nerwowy, powodując bolesne skurcze mięśni i zaburzenia funkcjonowania organizmu.

Czynniki zwiększające ryzyko zachorowania

Ryzyko zachorowania wzrasta w przypadku:

  • braku szczepienia lub nieprzyjmowania dawek przypominających;

  • skaleczeń, ran kłutych, otarć, oparzeń i innych uszkodzeń skóry;

  • zanieczyszczenia ran ziemią, kurzem lub odchodami zwierząt;

  • urazów związanych z pracami rolniczymi, ogrodniczymi lub budowlanymi;

  • nieprzestrzegania zasad higieny podczas porodu lub zabiegów medycznych;

  • podeszłego wieku i osłabienia odporności.

Nawet niewielkie, niemal niewidoczne skaleczenie może stać się wrotami zakażenia.

Objawy tężca

Okres wylęgania choroby wynosi zwykle od 3 dni do 3 tygodni, najczęściej około 8–14 dni.

Początkowe objawy są mało charakterystyczne i mogą obejmować:

  • osłabienie i złe samopoczucie;

  • ból głowy;

  • bezsenność;

  • nadmierną potliwość;

  • rozdrażnienie i niepokój;

  • gorączkę.

W miarę rozwoju choroby pojawiają się charakterystyczne objawy:

  • szczękościsk i trudności z otwieraniem ust;

  • bolesne skurcze mięśni twarzy, karku i pleców;

  • skurcze mięśni brzucha i kończyn;

  • zaburzenia połykania;

  • drgawki i nadwrażliwość na bodźce;

  • trudności w oddychaniu;

  • zaburzenia ciśnienia tętniczego i rytmu serca.

W ciężkich przypadkach dochodzi do uogólnionych skurczów całego ciała, niewydolności oddechowej i zagrożenia życia.

Powikłania

Tężec należy do chorób o wysokiej śmiertelności. Do najczęstszych powikłań należą:

  • zapalenie płuc;

  • niewydolność oddechowa;

  • zapalenie mięśnia sercowego;

  • zaburzenia rytmu serca;

  • złamania kręgów i innych kości spowodowane silnymi skurczami mięśni;

  • krwiaki wewnątrzmięśniowe;

  • uszkodzenie układu nerwowego;

  • zgon.

Śmiertelność w przypadku ciężkich postaci choroby może sięgać nawet 30–50%, szczególnie u osób starszych i niezaszczepionych.

Profilaktyka

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania tężcowi są szczepienia ochronne.

W Polsce szczepienie przeciw tężcowi jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży i realizowane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Szczepionka podawana jest najczęściej w preparatach skojarzonych przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.

Ponieważ odporność po szczepieniu stopniowo zanika, osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat.

Dodatkowo w profilaktyce ważne są:

  • prawidłowe oczyszczanie i dezynfekcja ran;

  • szybka konsultacja medyczna po zranieniu, szczególnie gdy rana została zanieczyszczona ziemią lub kurzem;

  • przestrzeganie zasad higieny podczas zabiegów medycznych i porodów.

Należy pamiętać, że przechorowanie tężca nie daje trwałej odporności i nie chroni przed ponownym zachorowaniem.

Epidemiologia

Przed wprowadzeniem powszechnych szczepień tężec był częstą przyczyną ciężkich zachorowań i zgonów na całym świecie.

Obecnie choroba nadal występuje, szczególnie w krajach Afryki, Azji i Ameryki Południowej, gdzie dostęp do szczepień jest ograniczony. Znaczną część przypadków stanowi tężec noworodków związany z nieodpowiednimi warunkami sanitarnymi podczas porodu.

W Europie tężec występuje rzadko. W Polsce dzięki obowiązkowym szczepieniom choroba została praktycznie wyeliminowana. Ostatni przypadek tężca noworodków odnotowano w 1983 roku. Obecnie każdego roku rejestruje się jedynie kilkanaście zachorowań, głównie u osób starszych, które nie były szczepione lub nie otrzymywały dawek przypominających przez wiele lat.

 

 

Co to jest błonica?

Błonica, nazywana również dyfterytem, krupem lub dławcem, jest ostrą, ciężką chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie z rodzaju Corynebacterium, przede wszystkim Corynebacterium diphtheriae. Bakterie te wytwarzają silną toksynę błoniczą, która może prowadzić do uszkodzenia wielu narządów i stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.

Do zakażenia dochodzi głównie drogą kropelkową podczas kontaktu z osobą chorą lub bezobjawowym nosicielem bakterii. Rzadziej zakażenie może nastąpić przez kontakt z zakażonymi przedmiotami lub zwierzętami.

Okres wylęgania choroby wynosi od 1 do 7 dni, najczęściej 2–5 dni.

Czynniki zwiększające ryzyko zachorowania

Na zachorowanie na błonicę szczególnie narażone są:

  • osoby niezaszczepione lub nieposiadające aktualnych szczepień przypominających;

  • osoby podróżujące do krajów, gdzie błonica nadal występuje endemicznie;

  • osoby mające bliski kontakt z chorym lub nosicielem bakterii;

  • osoby przebywające w dużych skupiskach ludzi oraz w warunkach utrudniających przestrzeganie zasad higieny;

  • osoby z obniżoną odpornością.

Odporność poszczepienna zmniejsza się z upływem czasu, dlatego u dorosłych konieczne jest przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat.

Objawy błonicy

Pierwsze objawy choroby przypominają infekcję górnych dróg oddechowych i mogą obejmować:

  • ból gardła;

  • gorączkę;

  • osłabienie i złe samopoczucie;

  • trudności w połykaniu;

  • powiększenie węzłów chłonnych szyi.

Charakterystycznym objawem są szarobiałe lub szaroczarne naloty (tzw. pseudobłony) pojawiające się w gardle, na migdałkach lub w krtani. Próba ich usunięcia powoduje krwawienie.

W ciężkich przypadkach dochodzi do znacznego obrzęku szyi oraz zwężenia dróg oddechowych, co może prowadzić do duszności i uduszenia.

Powikłania

Błonica jest chorobą zagrażającą życiu. Toksyna błonicza może powodować ciężkie powikłania, takie jak:

  • zapalenie mięśnia sercowego;

  • zaburzenia rytmu serca i zatrzymanie krążenia;

  • niewydolność oddechowa;

  • uszkodzenie nerek;

  • porażenie podniebienia i tylnej ściany gardła;

  • porażenie mięśni gałek ocznych;

  • porażenia kończyn i mięśni twarzy;

  • trwałe uszkodzenia układu nerwowego.

Nieleczona błonica może prowadzić do zgonu.

Profilaktyka

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania błonicy są szczepienia ochronne.

W Polsce szczepienie przeciw błonicy jest obowiązkowe u dzieci i młodzieży i realizowane w ramach Programu Szczepień Ochronnych. Szczepionka podawana jest najczęściej w preparatach skojarzonych przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.

Ze względu na stopniowe wygasanie odporności osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat, szczególnie przed podróżami do krajów, w których choroba nadal występuje.

Dodatkowe działania profilaktyczne obejmują:

  • unikanie kontaktu z osobami chorymi;

  • przestrzeganie zasad higieny;

  • szybkie zgłaszanie się do lekarza w przypadku wystąpienia objawów sugerujących błonicę.

 

Epidemiologia

Przed wprowadzeniem powszechnych szczepień błonica była jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego i przyczyną licznych epidemii.

W Polsce w latach 50. XX wieku rejestrowano około 40 tysięcy zachorowań i około 3 tysiące zgonów rocznie. Po wprowadzeniu powszechnych szczepień liczba zachorowań gwałtownie spadła.

Przez ponad 20 lat w Polsce nie odnotowywano przypadków błonicy, jednak choroba nadal występuje na świecie. Endemiczne ogniska znajdują się m.in. w krajach Azji Południowo-Wschodniej, Afryki, na Bliskim Wschodzie, w Europie Wschodniej oraz Ameryce Środkowej. W Europie każdego roku rejestrowanych jest od kilkudziesięciu do kilkuset zachorowań.

Pojawiające się sporadyczne przypadki w Europie przypominają, że utrzymanie wysokiego poziomu wyszczepienia populacji pozostaje kluczowym elementem ochrony przed nawrotem tej groźnej choroby.

 

Błonnica 

Skontaktuj się z nami

nzoz.feniks@wp.pl

+48 86 27 27 500

+48 86 27 27 264

+48 516 270 022

NZOZ FENIKS SP. Z.O.O  © 2024 - all rights reserved